Commons:آزادی پانوراما

From Wikimedia Commons, the free media repository
Jump to: navigation, search
This project page in other languages:

Deutsch | English | فارسی | français | español | italiano | 日本語 | português | +/−

Portugal Spain France Italy Switzerland Belgium Netherlands United_Kingdom Ireland Luxembourg Germany Denmark Norway Iceland Sweden Finland Greece Turkey Austria Poland Russia Russia Czech_Republic Slovenia Croatia Albania Bulgaria Serbia Montenegro Bosnia_and_Herzegovina Hungary Slovakia Romania Moldova Ukraine Belarus Lithuania Latvia Estonia Republic of MacedoniaFreedom of Panorama in Europe.svg
About this image
Freedom of panorama in European countries
   OK, including public interiors
   OK
   OK for buildings only
   Not OK
   Public interiors are OK, but schools, opera
buildings, entrance halls of businesses,
and museums are not public places for the
purpose of Dutch law, while railway stations are.

تقریباً در تمامی کشورها، هنر، معماری، و سایر آثار برای مدتی معین دارای حق تکثیرند. این بدین معناست که هر تصویری که از این آثار در طول این مدت معین گرفته شود، اثری اشتقاقی به شمار می‌آید.

آثار اشتقاقی معمولاً نیازمند اجازه‌نامه‌ای از سوی خالقشان می‌باشند. با این وجود، در بسیاری از کشورها (اما نه همه) استثنائی در قانون حق تکثیر وجود دارد که الزام کسب مجوز از خالق اصلی اثر را رفع می‌کند. ما این استثنا را آزادی پانوراما می‌نامیم.

آثاری که مشمول استثناء آزادی پانوراما می‌شوند از کشور به کشور فرق می‌کند. معمولاً این استثناء شامل حال آثاری که به صورت دائمی در معرض دید عموم قرار گرفته‌اند می‌شود. در برخی کشورها، این آزادی تنها به مکان‌های عمومی بیرونی محدود می‌شود و در برخی حتی تا مکان‌های درونی که ورود به آن‌ها نیازمند کسب مجوز است نیز تعمیم می‌یابد. ممکن است این استثناء تنها شامل حال معماری شود، ممکن است تنها شامل معماری و مجسمه‌ها شود و یا ممکن است شامل حال تمامی آثاری که قابلیت داشتن حق تکثیر را دارند، از جمله آثار ادبی، شود.

توجه کنید که در تمامی کشورها، حتی آن‌هایی که فاقد استثناء آزادی پانوراما می‌باشند، هنگامی که حق تکثیر اثری منقضی شد، می‌توان آزادانه از آن تصویربرداری کرد. همچنین وجود این استثناء موجب نمی‌شود که الزام کسب مجوز از جانب عکاس برداشته شود.

وضعیت حقوقی[edit]

ساختمان‌ها و مجسمه‌ها به عنوان آثار هنری[edit]

Collegium Stomatologicum w Poznaniu، خالق اثر به تصویر کشیده شده در عکس Grzegorz Sadowski است.

تمامی ساختمان‌ها و مجسمه‌هایی که در اطرافمان می‌بینیم اگر دارای خلاقیت هنری باشند مشمول قانون حق تکثیر خواهند بود. کنوانسیون برن، مادهٔ ۲ صریحاً چنین می‌گوید: «اصطلاح «آثار ادبی و هنری» تمامی آفرینش‌های [...] مربوط به طراحی، نقاشی، معماری، پیکره، گراور و لیتوگرافی.» را در بر می‌گیرد.

معمولاً، قوانین حق تکثیر، چنین مواردی را صریحاً به عنوان آثار تحت حمایت ذکر می‌کنند. این مطالب در قوانین محلی نیز آمده‌است (مثلاً قانون حق تکثیر ایالات متحدهٔ آمریکا §102-8).

وضعیت حقوقی تصاویر[edit]

مادهٔ ۹ کنوانسیون برن به وضوح بیان می‌کند که

  1. پدیدآورندگان آثار ادبی و هنری تحت حمایت این معاهده از حق انحصاری اعطای اجازهٔ تکثیر آثار خود به هر شکل و نوع برخوردارند.
  2. برای قانون‌گذاری‌های کشورهای عضو اتحادیه اختیار اعطای اجازهٔ تکثیر این آثار در موارد خاص محفوظ است، مشروط بر اینکه چنین تکثیری به بهره‌برداری عادی از اثر لطمه وارد نکرده و به منافع قانونی پدیدآورنده زیان غیر موجه وارد نسازد.
  3. از نظر این معاهده هر نوع ضبط صوتی یا تکثیری تکثیر تلقی می‌شود.

این مطلب در قوانین ملی مربوط به حق تکثیر مثلاً در §106 قانون حق تکثیر ایالات متحده نیز آمده‌است. در نتیجه بنا بر قوانین حق تکثیر:

عکس‌برداری از ساختمان‌ها، تکثیر محسوب می‌شود و از لحاظ نظری اگر قانون محلی حق تکثیر اجازهٔ تکثیر چنین آثاری را نداده باشد، باید اجازهٔ آن را معمار بنا کسب کرد.

این وضعیت شامل حال تمامی آثار اقتباسی که بر پایهٔ خلاقیت هنری به وجود آمده باشند می‌شود.

تصاویر ساختمان‌ها[edit]

تصاویر ساختمان‌ها و یا حتی مناظر شهر یا روستا، به طور گریز ناپذیری بخش‌هایی از معماری و یا حتی مجسمه‌ها را به تصویر می‌کشاند. ممکن است این تصاویر عناصر خلاقانهٔ مختص به خود را دارا باشند و یا ممکن است فاقد چنین عناصری باشند؛ اثر شمردن این تصاویر به این مطلب بستگی دارد. اما به‌وضوح ارزش تصویر به ارزش آثاری که در آن نقش بسته‌اند وابسته‌است. در صورت وجود چنین وابستگی‌ای تصویر اثری اقتباسی در نظر گرفته می‌شود.

محدودیت موجود دربارهٔ تصاویر ساختمان‌ها، اغلب با بندی جداگانه برای تصاویر و عکس‌های ساختمان‌هایی که در مکان‌های عمومی قرار گرفته‌اند کاهش می‌یابد. با این وجود، این بند در قوانین محلی همواره صریح و آشکار نیست.

بارگذاری تصاویر تحت پوشش آزادی پانوراما[edit]

وقتی تصاویری را که تحت شرایط آزادی پانوراما قرار می‌گیرند در ویکی‌انبار بارگذاری می‌کنید، لطفاً برچسب {{FOP}} را به آن‌ها بچسبانید، که حاوی تکذیب‌نامه‌ای حقوقی دربارهٔ وضعیت حق تکثیر اثر است، و تصویر را در رده‌ای از تصاویر که در معرض شرایط آزادی پانوراما قرار می‌گیرند دسته‌بندی می‌کند. اگر کشوری که خاستگاه تصویر است چنین شرایطی را در قانون حق تکثیرش نداشته باشد، یا تنها برای مقاصد غیرتجاری چنین اجازه‌ای را صادر کند، نمی‌توان تصویر مورد نظر را تحت مجوزی سازگار با سیاست اجازه‌نامهٔ ویکی‌انبار منتشر کرد و تصویر باید حذف شود. لطفاً درخواستتان برای حذف چنین تصاویری را در Commons:Deletion requests مطرح کنید.

نکاتی ظریف دربارهٔ آزادی پانوراما[edit]

در اینجا مورد قانون آلمان را بررسی می‌کنیم. محتوای §59 از قانون حق تکثیر آلمان (Urheberrechtsgesetz, UrhG) می‌گوید:

  1. تکثیر آثاری که به طور دائم در اماکن، خیان‌ها و راه‌های عمومی قرار گرفته‌اند از طریق نقاشی، طراحی، عکاسی یا سینماتوگرافی و توزیع و ارسال چنین نسخه‌هایی به‌صورت عمومی مجاز است. در مورد آثار معماری، این مقررات تنها برای نمای خارجی قابل اعمال است.
  2. تکثیر خود آثار معماری نباید صورت پذیرد.

انتشار آثار[edit]

مادهٔ فوق تکثیر و انتشار تصاویر گرفته‌شده از اماکن عمومی را مجاز دانسته‌است. می‌توان اجازهٔ انتشار تصاویر برای مقاصد تجاری را نیز از مادهٔ فوق برداشت کرد.

اماکن عمومی[edit]

قانون آلمان این اجازه را به عکاسان می‌دهد تا از آنچه در امکان عمومی دسترس‌پذیر در معرض دید قرار دارد تصویربرداری کنند. این مورد، شامل راه‌ها و پارک‌های شخصی که عموم به آن دسترسی دارد نیز می‌شود. با این وجود، این مورد ساختمان‌ها یا سکوهای ایستگاه‌های راه‌آهن را در بر نمی‌گیرد. تصویربردار باید در مکانی قرار گرفته باشد که برای عموم در دسترس است. تصویربرداری از چنین ساختمان‌هایی در صورتی که تصویربردار در ملک شخصی مکان گزیده باشد یا توسط بالگرد مجاز نیست.

در سایر کشورها، بر روی این محدودیت‌ها سخت‌گیری کمتری می‌شود. برای مثال، قوانین استرالیا، اتریش، بریتانیا، مکزیک و هند، تصویربرداری از فضاهای داخلی مکان‌هایی که برای عموم در دسترس است را مجاز می‌دانند.

دائمی یا موقت[edit]

شیء نمایش‌یافته باید به صورت دائمی نمایش داده شود. اگر اثری به صورت موقت در مکانی عمومی نمایش داده شود، ممکن است مجبور شد تا مجوز صریحی از دارندهٔ حق تکثیر برای تصویربرداری در دست داشت.

اینکه اثری به‌صورت دائمی یا موقت در مکانی عمومی قرار گرفته‌است مربوط به زمان مطلق نمی‌شود، بلکه مربوط به هدف و نیتی‌است که به هنگام قرار دادن اثر در مکان عمومی دنبال می‌شده‌است. اگر اثر را به قصد باقی‌گذاشتنش در مکان عمومی به صورت دائمی یا حداقل برای مدت طول عمر طبیعی‌اش قرار داده باشند، در این صورت قرارگیری آن «دائمی» تلقی می‌شود.

معمولاً مجسمه‌ها را به قصد باقی‌گذاشتنشان برای مدتی نامعین در مکان مورد نظر قرار می‌دهند. اما اگر از همان ابتدا مشخص باشد که مجسمه فقط برای مدت معینی، مثلاً سه سال، در مکان مورد نظر باقی می‌ماند و سپس به موزه منتقل می‌شود، قرارگیری آن «دائمی» نیست. از طرف دیگر، اگر مجسمه‌ای را به قصد باقی‌گذاشتنش در همان مکان برای مدتی «نامحدود» نصب کرده باشند، اما بعداً به دلیل طرح‌های جدید عمرانی برداشته شود، قرارگیری آن همچنان «دائمی» در نظر گرفته می‌شود اگرچه مجسمه در نهایت برداشته شده‌است.

در نتیجه حتی آثاری که به سرعت متلاشی می‌شوند را می‌توان «دائمی» در نظر گرفت و در نتیجه در معرض آزادی پانوراما. نقاشی‌های خیابانی، مجسمه‌های یخی، شنی یا برفی به ندرت بیش از چند روز یا هفته دوام می‌آورند. اگر آن‌ها را به قصد باقی‌گذاشتنشان در همان مکان عمومی در مدت طول عمر طبیعی‌شان قرار داده باشند، به همان نحو قرارگیری‌شان «دائمی» تلقی می‌ؤود. اما اگر به طور مثال مجسمه‌ای یخی را برای تنها چند ساعت نمایش دهند و سپس به محلی سرد منتقل کنند، قرارگیری‌اش «دائمی» در نظر گرفته نمی‌شود.

معماری یا مجسمه‌ها[edit]

قانون آلمان اجازهٔ تصویربرداری از ساختمان‌ها و مجسمه‌ها را می‌دهد. وضعیت در ایالات متحده متفاوت است.

موسیقی، ادبیات و غیره[edit]

گاهی اوقات اثری ادبی، جزئی از مجسمه است و یا در پلاکی که در دسترس عموم است نمایش داده می‌شود. ممعمولاً اینگونه برداشت می‌شود که آن ارائه یا نمایش خاص از آن اثر ادبی در معرض آزادی پانوراما قرار می‌گیرد.

قدردانی از پدیدآور[edit]

معمولاً قانون حق تکثیر تصویربردار را ملزم به یاد کردن از پدیدآورندگان اثر می‌کند. بدین معنی که او می‌بایست توضیحی دربارهٔ شیء سوژهٔ عکاسی و پدیدآورندگانش ارائه دهد. با این وجود، اگر اطلاع یافتن از پدیدآورندهٔ اثر دشوار باشد، می‌توان از این اجبار و الزام معاف شد. مثلاً قانون حق تکثیر آلمان در §62 می‌گوید که اگر پدیدآورندگان شیء سوژهٔ عکاسی به‌وضوح روی آن درج نشده باشند، نیاز نیست که عکاس از آنان یاد کند.

حق تغییر[edit]

آزادی پانوراما محدود به تصویربرداری از خود اشیاء است. عموماً آزادی ایجاد تغییر در چنین تصاویری محدود شده‌است. مثلاً قانون حق تکثیر آلمان §62 هرگونه ایجاد تغییری بر روی تصویر را ممنوع اعلام می‌کند مگر آن‌هایی که از نظر تکنیکی به دلیل روش تکثیر مورد نیاز باشند.

آثار اشتقاقی ثانویه[edit]

اثر اشتقاقی بر پایهٔ یک تصویر، اغلب خود اثری اشتقاقی بر پایهٔ شیء به تصویر کشیده‌شده است. آزادی پانوراما معمولاً شامل اعطای حق مجاز دانستن آثار اشتقاقی ثانویه نیست. پدیدآورندهٔ یک تصویر این حق را دارد که ایجاد آثار اشتقاقی بر پایهٔ تصویر خودش را مجاز اعلام کند اما فقط تا اندازه‌ای که محدود به عناصر خلاقانهٔ اثر خودش باشد. او حق ندارد ایجاد آثار اشتقاقی را تا اندازه‌ای که مربوط به شیء اصلی‌است مجاز بشمارد.

تصاویر اشیاء در مالکیت عموم[edit]

اشیائی که در مالکیت عموم قرار دارند توسط قانون حق تکثیر حمایت نمی‌شوند، در نتیجه می‌توان از چنین اشیائی آزادنه تصویربرداری کرد و هم برای مقاصد تجاری و هم با گذشتن از حق امتیازش، آن را منتشر کرد؛ حداقل تا بدان حد که به قانون حق تکثیر مربوط است (ممکن است محدودیت‌های قراردادی و یا غیره برای تصویربرداری وجود داشته باشد، بالاخص در مورد دارایی‌های شخصی). علاوه بر این، تصاویر اشیاء تحت مالکیت عموم را می‌توان آزادانه تغییر داد و آثار اشتقاقی بر پایهٔ آن‌ها را می‌توان آزادانه توسعه داد. مثلاً ساختمان‌ها و مجسمه‌هایی که معمار یا تراشنده‌شان بیش از مدت معینی (بستگی به کشور خاستگاه دارد) درگذشته‌است در مالکیت عموم قرار دارند.

وضعیت در کشورهای مختلف[edit]

ایران[edit]

X mark.svg وجود ندارد

چنین استثنائی در قانون حق تکثیر ایران وجود ندارد.

بنا بر بند هفتم از مادهٔ اول قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان (مصوب ۱۱ دی ۱۳۴۸) اثر معماری از قبیل طرح و نقشهٔ ساختمان تحت حمایت قانون قرار گرفته‌است.

بنا بر مادهٔ ۱۲ قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان، چنین آثاری تا پنجاه سال (اصلاح مادهٔ ۱۲ مصوب ۳۱ شهریور ۱۳۸۹) پس از مرگ پدیدآورنده تحت حمایت قانون باقی خواهند ماند. همچنین بنا بر مادهٔ ۱۳، حقوق مادی آثاری که در نتیجهٔ سفارش پدید می‌آید تا سی سال از تاریخ پدید آمدن اثر متعلق به سفارش دهنده‌است. هر گاه اثر متعلق به شخص حقوقی باشد و یا حق استفاده از آن به شخص حقوقی واگذار شده باشد، سی سال پس از تاریخ نشر یا عرضه، اثر در مالکیت عموم قرار خواهد گرفت (مادهٔ ۱۶).

تاجیکستان[edit]

X mark.svg وجود ندارد