Commons:Leyfi

This page is a work in progress page, not an article or policy, and may be incomplete and/or unreliable. Please offer suggestions on the talk page. Deutsch | English | Español | Suomi | Français | Magyar | Italiano | Македонски | Nederlands | Português do Brasil | Română | +/−

Alemannisch | Asturianu | Català | Česky | Deutsch | Ελληνικά | English | Español | Suomi | Français | Galego | Magyar | Íslenska | Italiano | 日本語 | 한국어 | Occitan | Polski | Português | Português do Brasil | Română | Русский | Slovenčina | Slovenščina | Svenska | Türkçe | Українська | Tiếng Việt | ‪中文(简体)‬ | ‪中文(繁體)‬ | +/−

Þessi síða gefur ólögfróðum einstaklingum yfirlit yfir flókið net höfundaréttalaga með leiðbeiningum. Markmið hennar er að hjálpa notendum til að ákveða hvort mynd eða margmiðlunarefni megi fara á Wikimedia Commons. Wikipedia Commons tekur eingöngu við frjálsu efni, það er, myndir og margmiðlunarefni sem leyft er að nota af öllum, alltaf og fyrir hvaða tilgang sem er. Notkunin má vera takmörkuð við atriði sem tengjast ekki höfundarétti. Þegar höfundaréttur verks rennur í einu landi þá hefur hann ekki endilega runnið út í öðrum löndum heimsins samtímis. Wikimedia Commons reynir að tilgreina kvaðir eins og þessar á myndasíðunni, en það er á ábyrgð þeirra sem nota skránna að hún sé notuð í samræmi við leyfi og brjóti ekki lög í viðkomandi landi. Wikipedia Commons tekur eingöngu við margmiðlunarefni sem: eru undir frjálsu leyfi eru í almenningi í því landi sem margmiðlunarefnið er frá og í Bandaríkjunum. Wikipedia Commons tekur ekki við margmiðlunarefni sem fellur undir frjálsa notkun (sjá Commons:fair use). Einnig tekur commons ekki við margmiðlunarefni sem má ekki nota í hagnaðarskyni. Leyfi fyrir notkun margmiðlunarefnis verður að vera tilgreint á síðu myndarinnar með leyfisniði. Allar upplýsingar sem þarf að tilgreina samkvæmt leyfinu sem er valið eiga að standa á síðunni. Upplýsingarnar ættu að vera nægilega miklar svo aðrir geti sannreynt hönfundaréttarstöðu efnisins. Best er að fylla út þessar upplýsingar á það form sem kemur upp þegar nýrri skrá er hlaðið inn á vefinn. Ef þú vilt biðja um leyfi frá höfundaréttarhafa, notaðu tölvupósta snið til þess.

Stutt kynning

Samþykkt leyfi

Höfundaréttarleyfi er formlegt leyfi sem tilgreinir hver megi nota höfundaréttarvarið verk og hvernig megi nota það. Leyfi er aðeins veitt af höfundaréttarhafa, sem er oftast höfundur verksins.

Allar höfundaréttarvarðar margmiðlunarskrár á Commons verða að vera skráðar undir frjálsu leyfi sem leyfir öllum að nota efnið fyrir hvaða tilgang sem er. Leyfið verður að framfylgja eftirfarandi atriðum:

• Að frjálst sé að endurútgefa og endurdreifa skránni
• Að leyft sé að útgefa skránna
• Að leyfið sé Ótímabundið og óafturkræft
• Samþykki þarf frá öllum höfundum skráarinnar
• Að leyft sé að breyta verkinu undir sama leyfi

Eftirfarandi atriði mega ekki eiga við um margmiðlunarskránna:

• Aðeins leyft að nota skrána á Wikipedia.
• Engin notkun í hagnaðarskyni
• Undir frjálsri notkun
• Kvöð um tilkynningu til höfundar, án þess að óska eftir tikynningu um notkun.

Vel þekkt leyfi

Eftirfarandi leyfi eru þekkt á Commons og er ætlast til þess að þau séu notuð:

• Creative Commons Attribution/Share-Alike leyfi
• GNU Free Documentation License (GFDL)
• GNU General Public License (GPL)
• GNU Lesser General Public License (LGPL)
• Free Art License
• Open Data Commons, fyrir gangnabanka þar sem verk hans eru einnig undir frjálsri notkun og geta ekki verið aðskilin frá gagnabankanum.

Einnig eru leyfð margmiðunarefni sem eru gefin út í almenningi. Fleyri samþykkt leyfi er að finna á Commons:Copyright tags.

Athugið: GFDL leyfið er ekki skynsamlegt fyrir myndir og stutta texta, sérstaklega á prentuðu formi því það setur kvaðir um að verkið sé gefið út ásamt texta leyfisins í heild sinni. Vegna þessa er ákjósanlegt að gefa út verkið með tveimur leyfum. Einnig ekki nota GPL og LGPL leyfi sem eina leyfið fyrir verk þín ef það er hægt, því þau eru ekki ætluð fyrir neitt annað en hugbúnað.

Dæmi um leyfi sem eru algeng á netinu en bönnuð á Commons eru:

• Creative Commons Non-Commercial Only (-NC) leyfi
• Creative Commons No-Derivatives (-ND) leyfi
• Leyfi þar sem aðeins frjáls notkun er leyfð eða með svipuðum lagagalegum atriðum.

Leyfisupplýsingar

Allar skráar síður á Commons verða að skilgreina undir hvaða leyfi verkið er gefið út og þær upplýsingar sem þarf að tilgreina vegna leyfisins. Jafnframt ættu upplýsingarnar að innihalda upplýsingar fyrir aðra (ISBN eða vefslóð) svo aðrir geti sannrétt höfundarétt skráarinnar, jafnvel þrátt fyrir að leyfið tilgreini það ekki sérstaklega.

Eftirfarandi upplýsingar þurfa að koma fram á margmiðlunarsíðunni:

• Leyfi skráarinnar. Nota á eitt af höfundaréttarsniðunum.
• Uppruni skráarinnar. Ef sá sem hleður inn skránni er sá sami og bjó hana til þá á að tilgreina það sérstaklega. Að vísa í wikipediu sem uppruna er eingöngu leyft þegar að skráin var búin til af meðlimi hennar.
• Höfundur skráarinnar. Fyrir verk sem eru í almenningi vegna þess að höfundaréttur er útrunninn þá skal tilgreina höfund listaverksins.

Einnig ætti að tilgreina eftirfarandi atriði, til að auka notagildi skráarinnar:

• Lýsing á margmiðlunarefninu. Hvað sýnir margmiðlunarefnið? Hvernig var það búið til?
• Dagsetning og staðsetning. Hvenær var skráin búin til? Fyrir skrá sem er í almenningi vegna þess að höfundaréttur hennar er útrunninn, þá eru upplýsingar um hvenær skráin var gerð mjög mikilvægar.

Þessum atriðum er best komið á framfæri með því að fylla út í það form sem birtist þegar skrá er hlaðið inn á commons.

Umfang leyfa

Í sumum tilfellum er mikið umfang í kringum höfundaréttarstöðu verks sem þarf að vera leyfi fyrir. Hver einasta mannseskja sem hefur leikið umtalsvert hlutverk í verkinu hefur réttindi til lokaútkomunnar og einnig til þess að gefa verkið út. Útfrærslur á þessu eru óljósar og geta verið mismunandi eftir löndum. Hér eru nokkur dæmi til að varpa ljósi á málið:

Fyrir breiðskífu þarf að fá leyfi frá eftirfarandi aðilum:

• Lagahöfundi
• Textahöfundi
• Tónlistarmanni
• Plötufyrirtækinu

Fyrir mynd af listaverki þarf að fá leyfi frá eftirfarandi aðilum:

• Listamanninum sem bjó til listaverkið
• Ljósmyndaranum sem tók myndina

Myndir af byggingum þurfa leyfi frá arkitekt ef að einkenni byggingarinnar eru einstök fyrir arkitektinn og þessi einkenni eru sýnd á myndinni. Þó er í sumum löndum er leyft að taka myndir af opinberum byggingum.

Athugið að endurútgáfur eða endurgerðir eru oftast ekki höfundaréttarvarðar; sá sem býr til endurútgáfuna á engan höfundarétt að upphaflega verkinu. Eini höfundarétturinn sem skiptir máli er upphaflega verkið. Þetta á meðal annars við um skjáskot.

Verk í almenningi

Commons samþykkir verk sem eru í almenningi, það er, verk þar sem höfundaréttur þeirra er útrunninn eða höfundaréttur á ekki við. En verk í almenningi eru flókin, því lög um málið eru mimunandi eftir löndum og þar af leiðandi getur verk í einu landi verið í almenningi en verið höfundaréttarskylt í öðru landi. Það eru til alþjóðasáttmálar eins og Berne sáttmálinn sem setur ákveðna grunnskilmála, en lönd mega fara langt frammúr þessum skilmálum. Þumalputtareglan er að "ef liðnar eru 70 ár frá andláti höfundar þá eru verk hans í almenningi í því landi sem verkið var útgefið í og í búsetu landi höfundarinns". Ef að verkið er án nafns eða sameiginlegt verk, þá rennur oft höfundarétturinn út 70 árum eftir að verkið var fyrst gefið út.

Ár og staðsetning verksins er gríðarlega mikilvæg. Í sumum löndum eru verk sem hafa verið gefin út fyrir ákveðna dagsetningu í almenningi. Í öðrum löndum eru verk sem hafa verið gefin út af ríkinu í almenningi á meðan önnur ríki halda aftur einhverri höfundaréttarstöðu. Á sama hátt er höfundi heimilt í sumum löndum að gefa verkið beint út til almennings.

Eftirgerðir

Skýringarmynd á reglum Commons um eftirgerðir.

Eftirgerðir geta annaðhvort verið ljósmyndir af hlutum sem aðrir hafa gert eða myndir sem hafa verið breytt. Listamenn eða arkitektar eiga rétt að myndum sem gerðar eru af verkum þeirra því myndin er eingöngu útfærsla á þeirra eigin verki.

Höfundur listaverks sem er tekin mynd af á þannig rétt á listaverkinu sem slíku en ljósmyndarinn á rétt yfir ljósmyndinni. Á meðan ekki er brotið á rétti listamannsins á sínum höfundarétti er leyfinlegt að nota myndina.

Nokkrir þættir þarf að hafa í huga varðandi hvort leyfilegt sé að hlaða inn eftirgerðum á commons. Ef að eitt af eftirfarandi tilvikum á við má hlaða myndinni inn á commons:

• 70 ár liðin frá andláti listamans (sá tími sem það tekur fyrir höfundarétt að renna út, samkvæmt Berne sáttmálanum)
• Engir einkennandi þættir sem gera verkið að listaverki
• Ef að verkið er opinbert og leyfinlegt er að taka myndir af opinberum verkum
• Leyfi frá listamanninum að gefa út myndina undir frjálsu leyfi

Einföld hönnun

Margir hlutir og vörur eru verndaðar af eignarétti en höfundaréttur er eingöngu einn þeirra réttinda. Það er mikilvægt að skilja muninn á höfundarétti, vörumerkjarétti og einkarétti. Commons hefur ákveðnar hömlur á höfundarétti vegna eftirfarandi ástæðna:

1. Næstum því allt getur verið vörumerkt og það væri ekkert vit í að banna allt
2. Vörumerki þróast en myndir af slíkum hlutum geta að öðru leyti verið útgefnar án hafta.

Vegna þessa tekur Commons við öllum vörumerkjum þar sem höfundarétturinn er útrunninn. Einnig tekur Commons við myndum af texta og mjög einfaldri hönnun, jafnvel þótt það sé háð vörumerkjarétti, á þeim forsendum að merkið sé ekki nægilega einkennandi til þess að höfundaréttur eigi við. Slíkar myndir eru merktar með sniðinu {{PD-textlogo}}.

Alþjóðleg höfundaréttarlög

Berne Sáttmálinn

Næstum því öll lönd heims eru aðilar að Berne sáttmálanum (sjá hér fyrir texta hans). Í kjölfarið á þessum sáttmála fylgjast lönd með höfundarétti annara landa samkvæmt ákveðnum reglum. Ein afleiðing þessara laga er sú að það þarf alltaf að hugsa um lög upprunalands verksins.

Mikilvægust er grein 7, sem setur lengd höfundarétts. Greinin segir að höfundaréttur fyrnist að lágmarki 50 árum eftir andláti listamannsins.

Höfundaréttur í einstökum löndum

Land	Höfundaréttur	Undantekningar	Myndir á almenningsvæðum
Albanía	70 ár	Opinber verk
Algeria	50 ár
Andorra	70 ár	Opinber gögn
Armenia	70 ár		Já, án þess að vera í hagnaðarskyni
Argentína	70 ár
Ástralía	70 ár	50 ár fyrir opinber gögn
Austuríki		Opinber verk	Já
Azerbaijan	50 ár	Opinber verk	Já
Bangladesh	60 ár		Já
Benin	70 ár
Belarus	50 ár		Já, þar sem verkið sem tekin er mynd af er aukaatriði
Belgía	70 ár
Belíz	50 ár
Braselía	70 ár		Já
Búrma	50 ár		Já
Kanada	50 ár	allar myndir teknar fyrir 1949
Kína	50 ár
Taiwan	50 ár
Kólumbía	80 ár
Kósta Ríka	70 ár
Tékkland	70 ár	Opinber verk	Já, myndir í tvívídd
Dannmörk	70 ár
Djibouti	50 ár	25 ár fyrir list
Egyptaland	25 ár	50 ár fyrir hljóðupptökur
Eistland		Opinber verk	Já, þar sem verkið sem tekin er mynd af er aukatriði
Finnland	70 ár
Frakkland	70 ár
Þýskaland			Já
Grikkland	70 ár	Opinber verk
Ungverjaland	70 ár		Já, myndir af list
Ísland	70 ár
Indland	60 ár		Já, myndir af byggingum og list
Indónesía	50 ár
Íran	30 ár
Írak	5 ár
Írland	70 ár
Ísrael	70 ár
Ítalía	60 ár
Jamaíka	50 ár
Japan	50 ár
Jórdanía	25 ár
Kenía	50 ár
Kosavo	70 ár	Opinber verk	Já, myndir í tvívídd
Kuwait	50 ár
Laos	50 ár	fréttir og opinber verk	Já, af listaverkum
Lebanon	50 ár
Makedónía	70 ár		Já, myndir í tvívídd
Malasía	50 ár
Mexíkó	100 ár	Gögn í almenningi fyrir 23. júlí 2003
Mongólía	75 ár	25 ár fyrir ljósmyndir
Marokkó	50 ár
Nambía	50 ár
Holland	70 ár	Opinber gögn
Nýja Sjáland	50 ár	25 ár fyrir list í iðnaði
Noregur	70 ár	15 ár fyrir verk sem eru ekki listaverk
Tyrkjaveldi		Án höfundaréttar fyrir 1923.
Pakistan	50 ár
Paragvæ	70 ár
Perú	70 ár
Filippseyjar	50 ár
Pólland	50 ár
Rúmenía	70 ár
Rússland	70 ár
Sádi Arabía	50 ár
Singapúr	70 ár
Slóvakía			Já
Suður Afríka	50 ár
Suður Kórea	50 ár
Spánn	70 ár	Verk fyrir 1987 eru vernduð í 80 ár
Sómalía	engin
Sri Lanka	70 ár	opinber verk
Súdan	25 ár
Svíþjóð	70 ár	15 ár fyrir gagnabanka
Sviss	70 ár	opinber verk
Sýrland	10 ár
Tadsjikistan	50 ár	opinber verk
Tyrkland	70 ár	opinber verk
Úganda	50 ár	opinber verk	Já
Bretland	70 ár	50 ár fyrir opinber verk	Já
Bandaríkin	70 ár	Öll verk fyrir 1923 í almenningi
Venesúela	60 ár
Víetnam	50 ár
Jemen	10 ár	3 ár fyrir sjáskot