Commons:Kategorie

From Wikimedia Commons, the free media repository
Jump to navigation Jump to search
This page is a translated version of a page Commons:Categories and the translation is 33% complete. Changes to the translation template, respectively the source language can be submitted through Commons:Categories and have to be approved by a translation administrator.

Other languages:
Alemannisch • ‎Deutsch • ‎English • ‎Nederlands • ‎als • ‎català • ‎español • ‎français • ‎italiano • ‎magyar • ‎polski • ‎português • ‎română • ‎svenska • ‎čeština • ‎русский • ‎українська • ‎فارسی • ‎ไทย • ‎中文 • ‎日本語

Shortcut: COM:C· COM:CAT

Struktura kategorii jest podstawowym sposobem organizacji plików na Commons. Bardzo ważne jest, aby każdy plik mógł być znaleziony dzięki przeglądaniu struktury kategorii. Aby to umożliwić, każdy plik musi być umieszczony bezpośrednio w jakiejś kategorii, i/lub na stronie z galerią, która też należy do jakiejś kategorii. Każda kategoria powinna należeć do bardziej ogólnej kategorii, tak by cały system tworzył strukturę hierarchiczną.

Quick guide

1. How to find the appropriate categories

  • Find categories with the search engine (see #Categorization tips)
  • or check how similar files are categorized (some may not be categorized though)
  • or start from the main topical category (Category:Topics)
  • Starting from these categories, check their parent or sub-categories to find an appropriate category. Avoid picking too general categories.

2. Add the categories to the file

Struktura kategorii

Principles

The main principles are:

Hierarchic principle

Struktura kategorii (idealna) jest hierarchią z pojedynczą kategorią wyjściową, Category:CommonsRoot. Wszystkie kategorie (z wyjątkiem głównej - CommonsRoot) powinny być zawarte w co najmniej jednej innej kategorii, i nie powinno być żadnych cykli (tzn. kategoria nie powinna zawierać siebie samej, ani bezpośrednio ani pośrednio). Struktura kategorii powinna odzwierciedlać hierarchię pojęć, od najbardziej ogólnych w dół do bardzo szczegółowych.

Modularity principle

The page (file, category) should be put in the most specific category/categories that fit(s) the page (not directly to its parent categories). A category can have more parent categories. A category can combine two (or more) different criteria; such categories are called "compound categories" or "intersection categories". E.g. the root category Category:Churches and the root category Category:Russia have a common subcategory Churches in Russia.

Simplicity principle

This principle suggests not to combine too many different criteria.

Selectivity principle

We should not classify items which are related to different subjects in the same category. The category name should be unambiguous and not homonymous.

Universality principle

Identical items should have identical names for all countries and at all levels of categorization. Categorization structure should be as systematical and unified as possible, local dialects and terminology should be supressed in favour of universality if possible. Analogic categorization branches should have analogic structure.

Types of reflected relations

The category structure should reflect a hierarchy of concepts, from the most generic one down to the very specific. The structure uses and combines more types of relation, e. g.

  • Hyponymy: a sort/kind/type of… (typically in biological taxonomy)
  • Meronymy: a part of…, a member of… (typically for geographical division, building/room, device/component etc.)
  • Attributes:
    • Qualitative and general attributes (color, shape, size, ability or disability, nationality, technique, quality, awards…)
    • Location: where, in…, from… (place/event, place/building, place/exhibit, place/people, country/language, source/work, factory or country/product etc.)
    • Timing: when (time/event, time/depicted situation, time of birth, inception or construction, time of death, demolition or termination etc.)
  • Agentive and influence relations: (creator/work, device/product, company/product, discipline or profession/their subjects and terms, parent/children, subordination, owner/property, initiator/follower, subject/other subjects dedicated to it or named after it, subject/its duplicate, imitiation, depiction or symbol etc etc.)
  • Modification: original/modified or modified/original (avoid cyclic structure) – renamed, rebuilt, repurposed or transformed subjects.

Major categories

Najwyższe kategorie (zawarte bezpośrednio w CommonsRoot) obrazują podział struktury kategorii według celu, dla jakiego zostały stworzone:

  • Category:Topics - jest to źródłowa kategoria dla hierarchii według tematu. Wszystkie pliki powinny być umieszczone w jednej lub kilku kategoriach z tej części struktury, aby umożliwić innym znalezienie ich wg tematu.
  • Category:Copyright statuses - dla kategorii opisujących status licencyjny plików w nich zawartych. Grafikę można umieścić w jednej lub kilku z tych kategorii, używając odpowiedniego Commons:Oznaczenia licencji.
  • Category:Image sources - służy do kategoryzacji plików według źródła ich pochodzenia (konkretne książki, zbiory itp.)
  • Category:Media types - dla kategorii opisujących typ pliku, np. Audio itp. Zwróćmy uwagę, że ten typ kategoryzacji jest zwykle omijany w przypadku grafik, gdyż zdecydowana większość plików na Commons to różnego rodzaju grafiki.
  • Category:Commons - zawiera kategorie traktujące o zasadach, procedurach i zadaniach administracyjnych. Pliki mogą się znajdować w tej części struktury tylko wtedy, kiedy jest z nimi jakiś problem.
  • Category:User - używana dla kategorii zawierających wikipedystów działających na Commons, pogrupowanych np. wg języka jakim mówią. Zawiera również kategorię galerii wikipedysty, służącą do tworzenia własnych (tzn. nie powiązanych tematycznie) galerii przez użytkowników.

Wykorzystywanie kategorii

Aby dodać stronę (grafikę, stronę galerii, stronę kategorii) do kategorii, wpisz [[Category:Nazwa kategorii]] na końcu strony. Informacje, jak znaleźć dobrą kategorię dla plików które ładujesz oraz galerii, znajdziesz w sekcji Kategoryzacja załadowanych plików poniżej.

Rzadko istnieje potrzeba utworzenia nowej kategorii — zanim to zrobisz, upewnij się, że znasz strukturę istniejących kategorii oraz zwyczaje i zasady stosowane na Commons. Sprawdź, czy istnieje schemat kategorii lub projekt Commons dla twojego tematu, i postępuj według zasad które tam opisano.

Category names

Kategorie powinny być nazwane zawsze po angielsku.

Kategorie odnoszące się do przedmiotów lub ludzi powinny mieć generalnie nazwy w liczbie mnogiej: Category:Tools (narzędzia), Category:Artists (artyści), Category:Lakes (jeziora) itd., w przeciwieństwie do: Category:History (historia), Category:Weather (pogoda), Category:Music (muzyka).

There is also a related failed proposal.

Categories grouping subcategories by name should generally be named "by name" rather than "by alphabet" (e.g. Category:Ships by name).

Nadal nie potrafimy obsługiwać nazw kategorii w różnych językach, ale ten problem powinien zostać rozwiązany poprzez odpowiednie zmiany w oprogramowaniu MediaWiki (patrz bugzilla:5638). Tworzenie poplątanych struktur kategorii w różnych językach tylko pogorszyłoby sprawę. Kategorie dotyczące form żywych powinny używać nazwy naukowej (łacińskiej).

Ogólna dyskusja na temat cech kategorii MediaWiki znajduje się na stronie m:Help:Categories.

Categorizing pages

To add a page (be it an image, a gallery page, or a category page) to a category, add the following code to the end of the page.

[[Category:Category name]]

Na przykład, jeżeli ładujesz diagram obrazujący orbitę komet, na stronie opisu grafiki dodałbyś następujące kategorie:

[[Category:Diagrams]]
[[Category:Comets]]

Sprawi to, że diagram pojawi się jednocześnie w kategorii Diagramy, oraz w kategorii Komety.

For information on how to find good categories for your uploads and galleries, read the section Find an appropriate category below.

Creating a new category

Aby stworzyć nową kategorię, najpierw wpisz jej nazwę na stronie dodawanej do kategorii - tak jak to opisano powyżej. Następnie kliknij w czerwony link do tej kategorii — teraz możesz edytować stronę kategorii, tak samo jak każdą inną stronę wiki.

Strona kategorii powinna zawierać następujące informacje (uszeregowane wg ważności):

  • Linki do kategorii, które umieszczają ją w jednej lub więcej nadrzędnych kategorii.
  • Krótki opis wyjaśniający, co powinno się znajdować w kategorii. Angielski jest językiem preferowanym, ale można też dodać opisy w innych językach.
  • Linki międzywiki (interwiki) do kategorii lub stron na ten sam temat na Wikipediach.

See also #How to categorize: guidance by topic for guidance on specific classes of category, e.g. categories about #People.

Renaming or moving categories

Please see Commons:Zmiana nazwy kategorii.

For more appropriate categorization

Pages (including category pages) are categorized according to their subject, and not to their contents', because the contents are generally not a permanent feature of the category page; in particular, you can momentarily find inappropriate contents in a category page.

Example: Assume that Category:Spheres contains only pictures of crystal balls. You must not add Category:Glass in the category page, according to the current contents, because you can have spheres made with a great variety of materials. Normally, any picture showing a glass object would be already categorized in Category:Glass (or in a category of its substructure). So, if the Category:Spheres is really crowded with crystal balls pictures, it would be a better idea to create a new category page, like Category:Glass spheres or Category:Crystal balls, categorized in Category:Spheres and Category:Glass.

Ogólnie, pliki powinny być umieszczone w najbardziej szczegółowej kategorii, jaka istnieje dla danego tematu. Na przykład, pliki w Category:Paris (Paryż) nie powinny być jednocześnie zawarte w Category:France (Francja) (zobacz też poniższą sekcję nadmierna kategoryzacja). Jeżeli nie znalazłeś pasującej kategorii, możesz ją stworzyć — ale najpierw uważnie przeczytaj sekcję wykorzystywanie kategorii.

Nie oznacza to, że grafika może należeć tylko do jednej kategorii; znaczy to, że grafiki nie powinny być umieszczane w zbędnych lub zbyt ogólnych kategoriach. Na przykład, zdjęcie przedstawiające niedźwiedzia polarnego uratowanego z góry lodowej przez helikopter powinno być umieszczone w kategoriach: Category:Ursus maritimus (niedźwiedź polarny), Category:Icebergs (góry lodowe), Category:Helicopters (helikoptery) i Category:Search and Rescue (ratownictwo). Nie powinno być jednak umieszczone w kategoriach: Category:Ursidae (niedźwiedziowate) ani Category:Aircraft (lotnictwo).

Kategoryzacja załadowanych plików

Zawsze powinieneś umieścić załadowane przez siebie pliki w kategorii i/lub na stronie galerii odpowiedniej dla tematu, tak aby twój wkład mógł być znaleziony i użyty przez innych. Kategorie (lub galerie) które wybierzesz powinny dawać odpowiedź na co najmniej jedno z poniższych pytań:

  • co? / kogo? co lub kogo pokazuje grafika? Na przykład Category:Houses (domy) lub Category:Jimbo Wales
  • gdzie? gdzie zostało zrobione zdjęcie? Oczywiście jest to szczególnie ważne dla zdjęć przedstawiających jakieś miejsca. Np. Category:Saxony (Saksonia)
  • kiedy? stosowane w przypadku, gdy istnieje jakiś kontekst historyczny. Np. Category:World War II (II wojna światowa)
  • kto? jeżeli twórca jest dobrze znany, warto kategoryzować wg nazwiska, np. Category:Rembrandt; możesz także użyć stron z przestrzeni nazw Twórca jako szablonów, aby to osiągnąć. Szczegóły na stronie Commons:Creator.
  • jak? powinno dostarczać informacji o typie pliku, np. Category:Audio

The above questions cover the main aspects of the image to be categorized. For some images it makes sense to use all, for other images only one or two are reasonable. In addition there are several other aspects of the images that can be used to categorize the image:

This last set is useful and important but should always be done in addition of the main set of criteria.

Categorization of Wikimedia Commons is more detailed and deep than categorization of Wikipedia projects. Comparing to them, Commons have more categories of individual subjects – places, people, organizations, events, terms etc. Almost every article of Wikipedia can have a corresponding category of Commons. However, even if there exist more images of an ordinary person or incidental event, it is practical to group them into special category and categorize the category instead of categorize all similar images individually to identical set of parent categories.

Find an appropriate category

Aby znaleźć odpowiednią kategorię dla swoich plików, powinieneś zacząć poszukiwania od najbardziej ogólnej kategorii. Następnie zawężaj wybór, schodząc do coraz niższych podkategorii, aż znajdziesz najwęższą możliwą kategorię odpowiadającą twojemu plikowi. Możesz przeszukiwać strukturę kategorii korzystając z kolejnych linków do podkategorii, albo rozwijając drzewko podkategorii klikając na mały symbol + przy nazwie kategorii. Poniższa sekcja struktura kategorii może stanowić punkt wyjścia. Możesz też spróbować wykorzystać CommonSense, narzędzie stworzone aby pomagać w kategoryzacji na podstawie słów kluczowych.

Nadmierna kategoryzacja

Nie twórz linków takich, jakie pokazuje przekreślona strzałka!

Nadmierna kategoryzacja zdarza się, kiedy grafika jest umieszczona w kilku kategoriach w obrębie jednego drzewa. Generalna zasada brzmi zawsze umieszczaj grafikę w najbardziej szczegółowej kategorii, a nie w kategoriach ją poprzedzających. Przykład:

Przypuśćmy, że mamy kule w kolorze żółtym. Możemy pomyśleć o kategorii Category:Yellow spheres (żółte kule) oraz o kategorii Category:Spheres (kule). Obrazek, jaki chcemy skategoryzować, przedstawia żółte szklane kulki do gry. Dodajemy plik do kategorii Category:Yellow spheres. Gdybyśmy teraz dodali plik jeszcze do kategorii Category:Spheres, będzie to nadmierna kategoryzacja: ponieważ już wiemy, że przedstawione przedmioty to kule.

Stosuje się to do większości grafik: jak wspomniano powyżej, pliki z kategorii Category:Paris nie powinny być jednocześnie w kategorii Category:France, pliki z kategorii Category:Albert Einstein nie powinny być jednocześnie w kategorii Category:Physicists from Germany (fizycy z Niemiec) itd.

Dlaczego nadmierna kategoryzacja to problem

Zwykle przyjmuje się, że im więcej kategorii przypiszemy do grafiki, tym łatwiej będzie ją znaleźć. Kolejny przykład: podążając za tą logiką, każde zdjęcie przedstawiające człowieka powinno być w kategorii Ludzie, bo nawet jeżeli nie wiesz na temat osoby której szukasz nic ponad to, że jest człowiekiem, będziesz w stanie ją znaleźć. Rezultat to przepełniona kategoria nadrzędna, w której musisz przejrzeć setki, albo nawet tysiące grafik zanim znajdziesz to, czego szukasz. Prawdopodobnie nie znajdziesz tego, kogo szukasz, a co więcej, osoba która szuka ogólnego zdjęcia człowieka ażeby zilustrować artykuł pl:Człowiek, dojdzie do wniosku że nie jest w stanie go znaleźć w morzu zdjęć gwiazd filmowych, naukowców i polityków.

Na niższych poziomach problem nie będzie tak widoczny, bo liczba grafik będzie mniejsza — ale i tak może sięgać setek. Jednak problem istnieje nadal: wróćmy do Einsteina. Wiem, że był fizykiem, więc zaglądam tam. Znajduję w końcu jakieś zdjęcie pomiędzy setkami w tej kategorii - nie jest najlepsze, ale jedyne jakie znalazłem. Skoro znalazłem tu jakieś zdjęcie, zakładam że nigdzie indziej nie ma ukrytych więcej zdjęć, zamiast spojrzeć dalej do kategorii Category:Physicists from Germany (fizycy z Niemiec) i dalej do znalezionej tam podkategorii Category:Albert Einstein, gdzie mógłbym znaleźć lepsze. Jak więc widać, nadmierna kategoryzacja prowadzi do dwóch problemów: nadrzędna kategoria jest zaśmiecona, a użytkownicy zatrzymują poszukiwania najbardziej odpowiedniej kategorii, jeżeli znaleźli taką która zawiera odpowiedni obrazek.

Niewłaściwa kategoryzacja kategorii powoduje nadmierną kategoryzację

Może to dziwnie zabrzmieć, ale niedostateczna kategoryzacja może spowodować nadmierną kategoryzację. Zdarza się to, kiedy kategoria jest niepoprawnie skategoryzowana, prowadząc do tego, że użytkownicy będą dodawali niepotrzebne kategorie po to, aby umieścić ją w tej właściwej. Przykład: Category:Eivør Pálsdóttir należała tylko do kategorii Category:People by alphabet (ludzie wg alfabetu). Jeżeli więc dodam zdjęcie tej osoby, i wiem kim ona jest, umieszczę to zdjęcie również w kategoriach Category:People of the Faroe Islands (ludzie z Wysp Owczych) i Category:Vocalists (wokaliści). Będzie to nadmierna kategoryzacja, spowodowałem bałagan w nadrzędnych kategoriach dodając grafikę bezpośrednio do nich.

Podobny problem to błędna kategoryzacja: Category:Notting Hill przez ponad miesiąc była umieszczona w Category:London. Osobę ładującą nowe zdjęcie będzie kusiło, aby dodać je do Category:Kensington and Chelsea, bo w tej dzielnicy leży Notting Hill. Zamiast tego, każda grafika powinna należeć do jak najbardziej szczegółowcych kategorii, a te kategorie powinny być z kolei umieszczone w jak najbardziej szczegółowych kategoriach nadrzędnych.

Kiedy natkniesz się na taką sytuację, popraw przypisanie do kategorii, jeżeli jesteś w stanie to zrobić. Pozwoli to nie tylko uniknąć nadmiernej kategoryzacji, ale również ułatwi poruszanie się po drzewie kategorii.

Exception for images with more categorized subjects

A file that depicts only one relevant subject should not be over-categorized. Where a file depicts additional relevant subjects, and the additional subjects do not have their own subcategories, consideration can be given to temporarily categorizing the image in both the subcategory and the parent category.

For example, this situation might arise in the case of a photograph of three politicians, one of whom is Angela Merkel (who has her own Commons category), with two other politicians who do not yet have their own categories. While the image would undoubtedly be categorized in Category:Angela Merkel or one of its subcategories, it would typically be considered to be over-categorization to also include it in Category:Politicians of Germany. Users would, however, be unlikely to search for the two other politicians in the Merkel category. Ideally, we would create specific subcategories for the two other politicians (where warranted), or find other relevant subcategories (e.g. Category:Politicians of Bavaria or Category:Members of the FDP, etc.), that would enable us to avoid over-categorization. In some circumstances, however, we may need to temporarily categorize the image in Category:Politicians of Germany where other appropriate subcategories do not yet exist.

How to categorize: guidance by topic

For some categories, there is special guidance on how best to sort content within that category. This guidance can be found in a category scheme or a commons project for your topic. There is also some categorizing information in this section and sometimes there is guidance at the top of the category's page, in the Category namespace. So, for instance, some guidance on categorizing content depicting people is at the top of Category:People, and some is in the section People below.

People

Content depicting people should be put in categories which describe them, such as Category:Economists from the United States. Start exploring at Category:People.

Please see Commons:Category scheme People for details on how to name and organize these categories.

Landscapes, outdoor views

Content depicting a given subject from a common vantage point are grouped in Views of Subject from Viewpoint categories such as Views of Cathedral of Seville from the Giralda. Such categories should be subcategories of both the subject's category (Cathedral of Seville in this example) and the viewpoint's category (Giralda in this example).

In this example, the Views of Cathedral of Seville from the Giralda category is not placed directly in the subject and viewpoint categories, but in Views of the Cathedral of Seville and Views from Giralda. Such intermediate categories are often necessary to create structure and avoid over-categorization, particularly for views of a city from a vantage point located within the city. For example, Views of Rome from the Pincio needs the intermediate category Views of Rome to avoid placing it directly in Rome, which would constitute over-categorization.

Texts

Texts, such as scans of books, should normally have a category for each version of the scan and each edition of the text. Thus a book published in three separate editions would have a parent category for the book, three subcategories for each text, and further subcategories for the text as a jpeg, a DjVu, etc., assuming each version had actually been uploaded. (Categories would not be created for editions not held on Commons.) This is particularly important for files in formats other than DjVu and PDF, where the category is the only practical means of keeping the scans together; see eg. Category:The Chronicles of England, Scotland and Ireland, Holinshed, 1587 which contains 2857 jpeg images of page scans.

GLAMs

For categorization issues related to mass content donations from GLAMs (Galleries, Libraries, Archives & Museums), please see Commons:Guide to batch uploading#Categories.

Categorization workflow

Currently, a bot checks if newly uploaded files are categorized in topical categories and attempts to categorize files that are not. Before 17 June 2015, CategorizationBot was responsible for this job. As of June 2019, SteinsplitterBot occasionally checks for uncategorized files. The workflow is the following:

  1. User uploads a new file and adds categories (or not).
  2. A bot checks if the file is categorized.
  3. Users categorize files further (e.g. category diffusion below)

See also: User:CategorizationBot#Process, categorization statistics

Other, if manual, categorization workflows are possible :

  • Category filling: Use appropriate keywords in the search engine to find the files that should be in a given category, and put them there.
  • Category diffusing: Go to Category:Categories requiring diffusion, select a crowded category, create appropriate subcategories if needed, and move the files to the subcategories. Gadgets like Cat-a-lot and Hotcats can help.

Categories marked with "HIDDENCAT"

Shortcut
COM:HIDDENCAT

Many non-topical categories are marked with __HIDDENCAT__ or {{Hiddencat}} on the category page. For example, see Category:PD NASA in edit mode.

While categories are generally visible on every page, categories marked __HIDDENCAT__ are only visible:

  • on the edit screen: at the end of the screen, below the edit box
  • on category pages:
    • on subcategories to the hidden category: in the normal location, but on a separate line with a smaller typeface and the label "Hidden categories."
    • on parent categories: in the same way as other categories
  • on file description pages and gallery pages: for logged-in users who have selected to "Show hidden categories" in their appearance preferences. This is activated for all newly registered users.

This feature is generally used for template-based categories, such as license tag based categories. For example, placing {{PD-old-100}} on a file description page adds the file to Category:Author died more than 100 years ago public domain images, which is marked with __HIDDENCAT__.

For more details, see the help section on hidden categories for Mediawiki (the software that Commons uses).

Templates for categories

Some templates are designed for use on category pages - see Category:Category namespace templates. If the category is linked to a Wikidata entry, then you can use:

which displays a summary of the topic's information that is available on Wikidata, and also auto-adds birth/death/name/monument ID categories.

Some of the more commonly used ones are Category:Category header templates such as:

Tools

Further information: Commons:Tools

Zobacz też