Commons:Eerste stappen/Welke licentie

From Wikimedia Commons, the free media repository
Jump to: navigation, search
Eerste stappen in andere talen:

Alemannisch | asturianu | català | čeština | Deutsch | English | español | فارسی | français | galego | magyar | italiano | 日本語 | ភាសាខ្មែរ | 한국어 | Nederlands | norsk bokmål | polski | português | română | русский | slovenčina | shqip | suomi | svenska | Türkçe | 中文(简体)‎ | 中文(繁體)‎ | +/−

Eerste stappen
Eerste stappen op Commons
Advies en hulpmiddelen
Gebruik van bestanden door derden

Aan het gebruik van beeld-, of geluidsmateriaal zijn voorwaarden verbonden. Sommige bestanden mogen niet worden gebruikt, andere wel. In alle gevallen dient u daarom een licentie te vermelden voordat u kunt uploaden. De stappen die daarbij komen kijken nemen we hieronder door.

Wat zijn auteursrechten?[edit]

Deze paragraaf beschrijft de rechten en plichten die aan licenties ten grondslag liggen.

Wie iets maakt, is daarvan de eigenaar. Of die maker nu een autofabrikant is of een kaasmaker; of hij zijn maaksel nu uit ruwe grondstoffen heeft vervaardigd of juist tussenproducten verder heeft bewerkt — het eindproduct is van hém. Een ander kan niet zomaar in zijn auto wegrijden, of zijn kaas opeten. Dat kan ook niet als het product aan die ander ter beschikking is gesteld, bijvoorbeeld door uitlening of in bruikleen. In dat geval bezit die ander het product wel, maar de eigendom is niet overgegaan. De maker heeft een aantal rechten op het product.

Voor concrete zaken lijkt dat allemaal vanzelfsprekend. Maar het geldt ook voor minder tastbare zaken, zoals teksten een beelden. Zodra die gemaakt zijn, zijn ze het eigendom van de maker. Dat geldt voor een brief of voor een privétekening; het geldt ook voor teksten en beelden die vermenigvuldigd of tentoongesteld zijn. Zo’n vermenigvuldiging of tentoonstelling lijkt wel op een traktatie: Iedereen kan nu immers van het maaksel kennis nemen. Maar dat betekent niet dat iedereen er nu ook naar believen mee kan omspringen. Er bestaat intellectuele eigendom: De rechten blijven berusten bij de maker (of bij een andere belanghebbende, waarover later meer). Oók het recht van openbaarmaking en vermenigvuldiging hoort daaronder.

Een werk (tekst of beeld) dat is verspreid of tentoongesteld, mag u doorgaans gebruiken, en dat houdt in dat u het mag lezen, bestuderen, bewonderen of er anderszins kennis van mag nemen. Maar het betekent niet dat u tot verdere openbaarmaking en verspreiding mag overgaan. Alleen een rechthebbende kan vrijelijk over zijn werk beschikken.

Dat is wettelijk zo geregeld, en het is hier niet de plaats om de wenselijkheid van die wetgeving te bespreken, of de redenen erachter. De wet bestaat, en dit artikel gaat over de consequenties daarvan, met name voor afbeeldingen. Die hebben te maken met eigendomsrecht, maar ook met portretrecht, met merkenrecht, het reproductierecht en zo meer. Dit wordt geen juridische bespreking, maar geeft u wel een globale handleiding. Als u een afbeelding wilt uploaden, waaraan moet u dan denken? Welke handelingen moet u ervoor verrichten? En allereerst: Hoe gaat u na of u de afbeelding in kwestie mág uploaden?

Hoe de juiste licentie te selecteren[edit]

Bij elke afbeelding die wordt geüpload, dient een licentie te worden aangegeven. Dit gebeurt met een licentiesjabloon. Het uitzoeken van het juiste licentiesjabloon is een belangrijke zaak omdat alle afbeeldingen op commons volgens de richtlijn een vrije licentie moeten bezitten. Het licentiesjabloon dient om aan te geven dat u de rechten op de afbeelding bezit en dus niet andermans werk vrijgeeft!

De diagram hieronder (figuur 1) geeft de belangrijkste punten aan die bij de beslissing opkomen.

Advies[edit]

Figuur 1: Stroomdiagram voor het uploaden van media naar Wikimedia Commons. (klik hier om te vergroten)
  • Over het algemeen geldt dat het vrijgeven van een bestand onder een vrije licentie een onomkeerbare beslissing is. De licentie kan, eenmaal gegeven, niet meer worden ingetrokken.
  • Het makkelijkste soort vrije bestanden zijn zelf getekende figuren. Zelf gemaakte foto's zijn iets problematischer, omdat bv. gefotografeerde personen allen hun toestemming voor publicatie moeten geven. Dit geldt echter niet als de foto in de openbare ruimte genomen is, of bij foto's van bekende personen - tenzij de foto in de privé-omgeving van de betreffende persoon genomen is.
  • Kunstwerken in de openbare ruimte vallen in sommige landen (bijvoorbeeld Nederland, Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk) onder panoramavrijheid. Andere landen hebben deze vrijheid echter niet (bijvoorbeeld Frankrijk en België). Foto's van kunstwerken in de openbare ruimte waarvoor panoramavrijheid geldt, kunnen zonder moeilijkheden worden geüpload. Als echter geen panoramavrijheid geldt, kan een dergelijke afbeelding niet worden geüpload. Een bekend voorbeeld zijn foto's van het Atomium in Brussel, die niet kunnen worden vrijgegeven. Ook als een object slechts tijdelijk in de openbare ruimte zichtbaar was, geldt daarvoor vaak geen panoramavrijheid. Een bekend voorbeeld daarvan zijn foto's van de in 1995 door Christo ingepakte Reichstag in Berlijn. Deze vallen niet onder panoramavrijheid ondanks dat het object zich in de publieke ruimte bevond. Voor kunstobjecten in musea of op privé-terrein is nadrukkelijk de toestemming van de eigenaar nodig.
  • De meeste afbeeldingen op internet kunnen niet zomaar naar commons worden overgezet, tenzij de eigenaar expliciet vermeldt dat ze onder een vrije licentie vallen. Natuurlijk kunt u de eigenaar van de website wel om toestemming vragen, door een email te sturen. Standaardbrieven en -e-mails zijn hier te vinden. Als u op die manier toestemming voor het vrijgeven van een afbeelding verkrijgt, stuur de email dan door naar permissions-nl@wikimedia.org en verwijs naar de mail bij het uploaden.
Figuur 2: Het selecteren van een licentie voor een zelfgemaakte afbeelding tijdens het uploaden. (klik hier om te vergroten)
  • In de meeste landen komt werk 70 jaar na de dood van de maker vrij in het publiek domein. In bijna al zulke gevallen kunnen afbeeldingen of scans ervan onder een vrije licentie worden geüpload. Hieronder vallen ook latere reproducties van het werk door anderen, omdat een eigen auteursrecht alleen geldt als een bepaalde mate van creativiteit in het werk is gaan zitten. Op een afbeelding van een kunstwerk uit de 16e eeuw in een boek uit 2006 zitten bijvoorbeeld geen auteursrechten.

Met deze basiskennis zou het mogelijk moeten zijn in de meeste gevallen de juiste licentie te selecteren. Het selecteren kan door bij het uploaden onder "Licentie" de juiste licentie in het menu te selecteren (zie figuur 2). Op de pagina Commons:Licensing staat uitgebreidere informatie over auteursrechten, licenties en de verschillen hierin tussen landen.

Beschikbare licenties[edit]

Licentiejargon
Term Betekenis
Licentie Een document dat aangeeft in hoeverre het gebruik van media is toegestaan. De licentie kan alleen aangegeven worden door de rechthebbende.
CC Creative Commons, een organisatie die zich inzet voor het schrijven van licenties die publiek gebruik toestaan. Zulke licenties zijn te herkennen door de prefix CC.
Attribute ("vermelding") De plicht de auteur te vermelden. In CC-licenties wordt dit afgekort tot BY.
Share-alike ("gelijk delen") Licenties voor afgeleid werk van een bron waarop copyleft geldt
Copyleft Meer vormen van gebruik zijn toegestaan dan bij traditionele licenties het geval is
Fair use Het recht voor het publiek materiaal waarop auteursrechten gelden voor sommige doeleinden te gebruiken. Fair use bestaat niet in Nederland en België, wel in de VS en het Verenigd Koninkrijk.

Als het bestand dat u wilt uploaden uw eigen werk is, heeft u een aantal verschillende licenties om uit te kiezen. Wanneer u geen belang hecht aan uw rechten en vooral snel een bestand wilt toevoegen, worden de opties onder "vrijste licenties" aangeraden. Als u bepaalde rechten voor uzelf wilt houden wordt aangeraden alle licenties te bestuderen en op basis van uw persoonlijke criteria een keuze te maken. Hieronder volgt een korte beschrijving van elke licentie, waarbij de door Commons aangeraden opties bovenaan staan.

Als u een licentie wilt geven die niet in de lijst staat, kan dit door niets in te vullen bij "Licentie" (laat de keuze staan op "Maak een keuze"), en de licentie later handmatig toe te voegen. Voor een lijst van alle toegestane licenties zie Commons:Copyright tags. Dit wordt echter alleen aangeraden als u weet wat u doet, u moet hiervoor de exacte naam van het sjabloon voor de gewenste licentie kennen.

Vrijste licenties[edit]

"Eigen werk, copyleft (Multi-licentie GFDL, alle CC-BY-SA)"
Het is mogelijk uw eigen werk onder meerdere licenties te uploaden. Deze combinatie houdt in dat de auteur van het bestand moet worden vermeld en toekomstig afgeleid werk dezelfde licentie moet krijgen. Deze optie wordt aanbevolen, omdat het gebruik van het bestand makkelijk is terwijl u nog steeds enige rechten behoudt.
"Eigen werk, alle rechten afgestaan (Publiek domein)"
Met deze optie geeft u iedereen toestemming uw werk te gebruiken voor welke doeleinden dan ook. Naamsvermelding is daarbij niet verplicht. Wanneer een bestand op deze manier eenmaal wordt vrijgegeven, kan de licentie niet weer worden ingetrokken. Alle rechten van de auteur vervallen dus, terwijl andere vrije licenties nog wel enige rechten bij de auteur houden.

Vrijere licenties (meerdere licenties)[edit]

"Eigen werk, copyleft (GFDL, CC-BY 3.0)"
"Eigen werk, naamsvermelding vereist (GFDL, CC-BY 3.0)"
Dit is een alternatieve manier om een bestand onder meerdere licenties vrij te geven. Naamsvermelding van de auteur is verplicht en afgeleide werken moeten een vergelijkbare licentie meekrijgen.

Vrije licentie (enkele licentie)[edit]

"Eigen werk, gelijk delen, naamsvermelding vereist (CC-BY-SA-3.0)"
Iedereen mag het bestand voor alle doeleinden gebruiken, verspreiden en er afgeleide werken van maken, onder voorwaarde dat de maker of rechthebbende vermeld wordt. Afgeleide werken kunnen alleen onder dezelfde of een soortgelijke licentie worden vrijgegeven. (betreffend sjabloon)
"Eigen werk, naamsvermelding vereist (CC-BY-3.0)"
Onder deze licentie mag iedereen het bestand gebruiken, verspreiden en er afgeleide werken van maken, onder voorwaarde dat de maker of rechtenhebbende vermeld wordt. (betreffend sjabloon)

Controlemogelijkheid[edit]

Nadat u uw keuze gemaakt heeft, is het een goed idee onderaan op "Dit bestand volgen" te klikken. U kunt dan op uw volglijst op commons zien welke veranderingen anderen in uw media aanbrengen. Op uw volglijst is te zien welke gebruikers veranderingen aanbrengen, samen met de datum en tijd waarop de verandering werd aangebracht en mogelijk commentaar dat erbij gegeven werd. De volglijst vindt u rechtsbovenaan ("mijn volglijst"), zodra u bent ingelogd op commons.

Het is mogelijk dat uw computer nadat u op "Bestand uploaden" klikt om toestemming vraagt, afhankelijk van de door u gebruikte software. Wanneer de upload compleet is zal de pagina van het nieuwe bestand automatisch laden.

Als u het bestand uploadde om te gebruiken op Wikipedia of een ander project dat Commons als opslagplek voor bestanden gebruikt, zult u nadat het bestand is geüpload nog altijd de betreffende pagina's op dat project moeten bewerken om de afbeelding daar zichtbaar te maken. Hierover kunt u meer lezen op de hulppagina's van het betreffende project. Voor de Nederlandse Wikipedia is hulp te vinden op deze pagina.

Verder lezen[edit]

Wikimedia Commons pages: