Basque subtitles for clip: File:Ikusgela-Hondakinak eta bioekonomia zirkularra.webm
Jump to navigation
Jump to search
1 00:00:03,020 --> 00:00:03,680 Kaixo! 2 00:00:03,705 --> 00:00:06,800 Zientzilarioi ingurumenaz maiz egiten diguten galdera bat erantzungo dugu. 3 00:00:07,089 --> 00:00:08,089 Hauxe da: 4 00:00:08,490 --> 00:00:12,461 Nola eman diezaiekegu bigarren bizitza bat jatorri naturaleko hondakinei? 5 00:00:12,850 --> 00:00:14,710 Hondakinena, denok dakigun bezala, 6 00:00:14,830 --> 00:00:16,670 buruhauste asko ematen duen gaia da. 7 00:00:16,850 --> 00:00:18,350 Behar bezala kudeatzen ez badira, 8 00:00:18,440 --> 00:00:20,470 eragin negatiboa izan dezakete ingurumenean, 9 00:00:20,490 --> 00:00:22,220 eta baita gizakien osasunean ere. 10 00:00:22,240 --> 00:00:24,960 Horregatik da ezinbestekoa kudeaketa egokia egitea. 11 00:00:25,070 --> 00:00:26,470 Baina nola egiten da hori? 12 00:00:26,520 --> 00:00:28,830 Hasteko, hondakinen sorrera murriztu behar da, 13 00:00:28,880 --> 00:00:30,350 eta gero berrerabili, 14 00:00:30,370 --> 00:00:33,500 eta ezin denean, birziklatu edo modu seguruan ezabatu. 15 00:00:33,550 --> 00:00:35,050 Hondakin mota asko daude, 16 00:00:35,070 --> 00:00:38,050 baina gu, zehazki, jatorri naturala dutenei begira jarriko gara. 17 00:00:38,070 --> 00:00:40,177 Material organikoetatik datozenak dira: 18 00:00:40,202 --> 00:00:43,347 Adibidez, elikagai, landare edo animalia hondarrak. 19 00:00:43,372 --> 00:00:44,720 Badute berezitasun bat: 20 00:00:44,780 --> 00:00:47,298 birziklatuz gero, jatorri naturaleko hondakinak 21 00:00:47,323 --> 00:00:50,385 beste produktu batzuk ekoizteko iturri baliotsua izan daitezke. 22 00:00:50,410 --> 00:00:51,959 Konposta adibide ona da. 23 00:00:51,983 --> 00:00:53,984 Ziur asko gertutik ezagutuko duzuela. 24 00:00:54,009 --> 00:00:56,278 Nutrienteen zikloa ixtea eta hondakin organikoak 25 00:00:56,302 --> 00:00:58,280 murriztea ahalbidetzen duen prozesua da. 26 00:00:58,305 --> 00:01:00,600 Eta horretan datza bioekonomia zirkularrak. 27 00:01:00,650 --> 00:01:02,740 Bioekonomia zirkularra esan dut, bai. 28 00:01:02,850 --> 00:01:05,409 Baliabide naturalak modu iraunkorrean erabiltzean 29 00:01:05,433 --> 00:01:07,140 oinarritzen den prozesu ekonomikoa da, 30 00:01:07,190 --> 00:01:10,268 produktuen edo hondakinen bizi-zikloa ixten ahalegintzen dena. 31 00:01:10,647 --> 00:01:12,190 Kontzeptu hau hobeto ulertzeko 32 00:01:12,330 --> 00:01:14,140 Olatz Unamunzagarekin hitz egingo dugu. 33 00:01:14,400 --> 00:01:17,549 NEIKERreko Baliabide Naturalen Kontserbazio saileko burua da 34 00:01:17,573 --> 00:01:19,690 eta Berrikuntza eta Teknologiako arduraduna. 35 00:01:20,360 --> 00:01:21,010 Kaixo, Olatz. 36 00:01:21,034 --> 00:01:21,525 Kaixo. 37 00:01:21,550 --> 00:01:24,330 Bioekonomia eta ekonomia zirkular kontzeptuetara iritsi gara. 38 00:01:24,730 --> 00:01:27,000 Zure laguntza nahi dugu hau hobeto ulertzeko. 39 00:01:27,520 --> 00:01:32,110 Lehenengo ezberdindu behar duguna ekonomia lineala, gaur egun duguna, 40 00:01:32,134 --> 00:01:33,837 eta zer den zikularra. 41 00:01:33,862 --> 00:01:37,903 Linealak esan nahi duena da, guk naturatik baliabideak erabiltzen ditugula 42 00:01:37,927 --> 00:01:40,156 gure materialak ekoizteko 43 00:01:40,180 --> 00:01:42,380 eta material horiekin produktuak sortzen ditugu. 44 00:01:42,460 --> 00:01:46,315 Egunero erabiltzen ditugun produktuak: mugikorrak, ordenagailuak... 45 00:01:46,497 --> 00:01:49,979 Behin produktu horiek erabili ostean eta apurtzen direnean, 46 00:01:50,018 --> 00:01:53,411 zakarrontzira botatzen ditugu eta ez da ezer egiten berriro horiekin. 47 00:01:53,503 --> 00:01:56,538 Baliabideak erabili ditugu, eta baliabide horiek bota egin ditugu. 48 00:01:56,850 --> 00:02:00,531 Zirkularra izateak esan nahi duena da, guk baliabideak lortzen ditugu, 49 00:02:00,556 --> 00:02:02,160 materialak eta produktuak egiteko. 50 00:02:02,184 --> 00:02:05,370 Gure produktuak erabiltzen ditugu, eta behin apurtu egiten direnean, 51 00:02:05,750 --> 00:02:09,480 material horiek berriro berreskuratu egiten dira, beste produktu batzuk ekoizteko. 52 00:02:09,500 --> 00:02:10,910 Hori da zirkularra izatea. 53 00:02:11,070 --> 00:02:13,158 Orain, material horien jatorriaren arabera 54 00:02:13,182 --> 00:02:16,333 ezberdintzen da ekonomia zirkularra edo bioekonomia zirkularra. 55 00:02:16,394 --> 00:02:18,112 Ekonomia zirkularra da, 56 00:02:18,136 --> 00:02:21,865 jatorri fosiletik datozen materialak erabiltzen ditugunean. 57 00:02:21,890 --> 00:02:26,610 Eta bioekonomia da, jatorri fosila izan beharrean jatorri biologikoa denean. 58 00:02:27,280 --> 00:02:29,950 Eta zer sektorerekin daude lotuta kontzeptu hauek? 59 00:02:30,330 --> 00:02:33,202 Normalean nekazaritzan sortzen diren hondakinak baino, 60 00:02:33,227 --> 00:02:36,529 azpi-produktuak dira, nekazaritzatik sortzen direnak, 61 00:02:36,553 --> 00:02:38,211 abeltzaintzan 62 00:02:38,235 --> 00:02:39,536 eta basogintzan sortzen direnak. 63 00:02:39,570 --> 00:02:42,471 Baina egia da ere, ba, gero prozesu bioteknologikoak 64 00:02:42,495 --> 00:02:44,882 erabiltzen direnean materialak ekoizteko, 65 00:02:44,906 --> 00:02:47,912 jatorri biologikotik datozen materialetatik, 66 00:02:48,070 --> 00:02:50,087 prozesu horietan ere hondakinak sortzen dira, 67 00:02:50,111 --> 00:02:52,430 eta hondakin horiek ere berriro sartzen dira zikloan. 68 00:02:52,620 --> 00:02:53,925 Oso ondo ulertuta, 69 00:02:54,093 --> 00:02:56,540 eta adibide zehatzen bat jarriko diguzu? 70 00:02:56,700 --> 00:02:57,437 Bai. 71 00:02:57,462 --> 00:02:58,805 Ba, adibidez, 72 00:02:59,290 --> 00:03:01,267 Artilea hartuta abiapuntu gisa, 73 00:03:01,292 --> 00:03:04,399 Guk gazta edo ardi-gazta ekoizteko erabiltzen ditugu, 74 00:03:04,423 --> 00:03:07,419 edo hazi egiten ditugu gure ardiak. 75 00:03:07,443 --> 00:03:09,660 Ardi horiek zaintzeko, azkenean, zikloan 76 00:03:10,119 --> 00:03:12,525 artilea moztu egiten diogu. 77 00:03:12,550 --> 00:03:14,430 Orduan, artile horrekin zer egiten da gaur egun? 78 00:03:14,541 --> 00:03:18,680 Ba, arazo bat dago. Abeltzainek ordaindu behar dute kudeaketa hori egiteko. 79 00:03:18,705 --> 00:03:22,754 Ezin da erre, argi eta garbi horrek inpaktua duelako ingurunean. 80 00:03:22,966 --> 00:03:25,293 Bioekonomiaren bitartez egiten duguna da 81 00:03:25,317 --> 00:03:28,570 artile hori erabili egiten dugu, bai ongarriak ekoizteko 82 00:03:28,740 --> 00:03:30,993 edo baita ere prozesu bioteknologikoen bitartez, 83 00:03:31,017 --> 00:03:33,737 lortu ahal dugu mota ezberdinetako plastikoak egiteko. 84 00:03:33,761 --> 00:03:35,930 Hori izango litzateke bioekonomiako adibide bat. 85 00:03:36,250 --> 00:03:38,267 Eta, adibidez, nekazal sektoreari 86 00:03:38,458 --> 00:03:41,138 ze aukera eskaintzen dizkio bioekonomia zirkularrak? 87 00:03:41,350 --> 00:03:45,387 Aukera izugarria da, azkenean bi arlo konpontzen ditugulako. 88 00:03:45,431 --> 00:03:48,730 Alde batetik, zer egin beraien azpiproduktu eta hondakinekin. 89 00:03:49,080 --> 00:03:50,903 Gaur egun, beraientzat arazo bat da, 90 00:03:50,943 --> 00:03:52,967 ordaindu behar dutelako kudeaketa hori egiteko. 91 00:03:52,992 --> 00:03:54,540 Askotan ez dakite zer egin. 92 00:03:54,840 --> 00:03:57,228 Eta gero, beste alde batetik lortzen duguna da 93 00:03:57,252 --> 00:04:00,698 azpiproduktu horietatik berriro material berriak lortzen baldin baditugu 94 00:04:00,723 --> 00:04:03,230 eurek berriro erabiltzeko. Adibidez, ongarriak. 95 00:04:03,441 --> 00:04:07,165 Hori ere aurrezpen bat da. 96 00:04:07,320 --> 00:04:11,060 Eta zuek honekin lotutako ze ikerketa mota garatzen dituzue? 97 00:04:11,106 --> 00:04:12,636 Eta zertarako? 98 00:04:12,660 --> 00:04:15,168 Orain egiten duguna da ongarriak ekoizteko. 99 00:04:15,192 --> 00:04:16,828 Ongarriekin arazo larria dago. 100 00:04:16,852 --> 00:04:21,400 Ongarri mineralak egiteko energia asko erabiltzen da, 101 00:04:21,720 --> 00:04:23,013 eta azken urteetan, 102 00:04:23,037 --> 00:04:26,790 prezioaren igoera dela eta, %60 igo da. 103 00:04:27,100 --> 00:04:29,548 Lortzen duguna da azpiproduktuetatik, 104 00:04:29,572 --> 00:04:32,546 ikerketa mota ezberdinen bitartez edo proiektuen bitartez 105 00:04:32,570 --> 00:04:37,354 ongarriak lortzen ditugun horiek ongarri mineralal ordezkatzeko asmoz. 106 00:04:37,910 --> 00:04:42,388 Edo arazoa berdina izanda, animalien pentsua egiteko. 107 00:04:42,412 --> 00:04:45,293 Kontuan hartu behar duguna da menpekotasun handia daukagula 108 00:04:45,317 --> 00:04:47,800 politikoki ahulak diren herrialdeekin. 109 00:04:48,030 --> 00:04:50,510 Ukrainako gudarekin ikusi dena pasa den urtean, 110 00:04:50,790 --> 00:04:52,557 pentsuekin arazoa egon dela. 111 00:04:52,582 --> 00:04:57,661 Orduan gure azpiproduktu eta hondakinekin kalitate handiko pentsuak egiten baditugu, 112 00:04:57,686 --> 00:05:00,106 arazo hori ere konpondu egiten da. 113 00:05:00,140 --> 00:05:01,191 Ikusi duzuenez, 114 00:05:01,216 --> 00:05:04,730 jatorri naturaleko hondakinei bigarren bizitza emateko aukera asko daude. 115 00:05:04,780 --> 00:05:07,192 Eta hori egitea pauso ezinbestekoa da 116 00:05:07,216 --> 00:05:10,350 ingurumena errespetatzen duten ekoizpen eredu jasangarriagoak sortzeko. 117 00:05:10,460 --> 00:05:13,460 Galdera gehiago baduzu, badakizu, iruzkinetan idatzi. 118 00:05:13,480 --> 00:05:14,583 Hurren arte!